mantık hataları?!.

Niçin mantık hataları yaptığımızın birçok nedeni
olabilir. Bu nedenle de sorunuz aslında oldukça geniş bir yelpazeyi
kapsıyor. Burada, kısaca püf noktalara değinmeye çalışalım. Öncelikle
herhangi bir konu ya da soru(n) üzerine kafamızı yoruyorken bilgileri
uzun süreli bellekten çağırarak kısa süreli bellekte işlemlediğimizi
hatırlamakta yarar var. Söz konusu bellek olduğundaysa öğrenmenin rolü
kuşkusuz büyük önem kazanıyor. Herhangi bir konu üzerine mantıksal
çıkarımlar yapabilmemiz için öncelikle üzerine düşündüğümüz konu
hakkında geniş ve sağlam bir bilgi birikimine sahip olmamız gerekiyor.
Dolayısıyla zamanında bilgileri nasıl kodladığımız, ne kadar zaman ve
emek harcadığımız, konunun her bir elemanı arasındaki ilişkileri
görebilmek adına ne kadar uğraş verdiğimiz, o konu hakkında
sınandığımızda göstereceğimiz performanstaki başarıyı da doğru yoldan
etkiliyor. Öyleyse bir konuda mantık hatası yapmamızın ilk koşulu, o
konuyu mutlaka çok iyi irdelemiş ve öğrenmiş olmamız. Çünkü gelişigüzel
yapılmış okumalar ve çalışmalar, sonrasında pek çok yanlışa neden
olabiliyor. Mantık çıkarımlarını doru bir şekilde
gerçekleştirebilmemizin ikinci koşuluysa deneyim. Kimi psikologlar
(özellikle de davranışçı ekolden gelenler) psikolojiyi deneyim bilimi
olarak tanımlarlar. Bunun nedenini açıkça görebilmemiz içinse sistemi
iyi tanımamız gerekir: İnsan sistemi, yukarıdan aşağıya ve aşağıdan
yukarıya mekanizmalarca kontrol ediliyor. Bu noktada sistemin
“yukarıdaki” noktası beyinken “aşağı” adı verilen elemanlar duyu
organlarından sinir sistemiyle beyne iletilen duyu bilgilerini ve bu
sistemi kapsıyor. Bir uyarana karşı vereceğimiz bir yanıt söz konusu
olduğunda hem duyu organlarından gelen bilgi, hem de beynin önceki
yaşantılardan edindiği dünya bilgisi harmanlanarak ortak bir çözüme
varılıyor. İşte deneyimler, bu genel dünya bilgilerinin oluşumunda
büyük rol üstleniyorlar. Bir de pratik etkisi var elbette. Bir konu
hakkında ne kadar pratik yapmışsak, tepki süremiz düşüyor ve daha doğru
kararlar verebiliyoruz. Çünkü birkaç adım sonrasını görebilmek daha
kolay oluyor. Bu iki temel etkenden sonra, biraz da o anki durumumuzu
değerlendirmemiz doğru olacaktır. Örneğin, günün hangi saatinde
olduğumuz, biyolojik döngünün hangi evresinde yer aldığımız, açlık ve
susuzluk durumumuz, herhangi bir kimyasalın, ilacın etkisinde olup
olmadığımız, dikkatimizi konuya ne denli verebildiğimiz vb… pek çok
etmen o anki mantık çıkarımlarımızın gücünü etkileyebilir.