Klasik nedir?” sorusu,
edebiyat tarihinin ve kuramının göreceli konularından birini simgeliyor. Klasiğin ne olduğunu tam olarak tanımlayamadığımızda bile ‘klasikler’ deyişinden anladığımız, hemen hemen aynı şeydir.
klasikler dendiğinde nitelikli ya da vasat, her okurun zihninde saygınlıkla birlikte bir şema belirir.
Sık sık
klasikleri ‘yeniden’ okuyacağını söyleyenlerle karşılaşırız. Nedense, onları ‘ilk kez’ okuyacak yok gibidir. Italo Calvino’nun, o ünlü “Klasikleri Niçin Okumalıyız?” başlıklı yazısında söylediği gibi, klasikleri belki de şöyle tanımlamak açıklayıcı olacaktır: İnsanların daima ‘tekrar okuyorum’ dediği fakat asla ‘okuyorum’ demediği yapıtlar! Kimi okur, klasikler deyişinden yalnızca göz önünde olan, okullarda öğretilen romanları kimileri
rus klasik romanlarını, kimileri de Doğu klasiklerini anlar. Bu muğlaklık, elbette ‘klasik’ nitelemesine uygun düşen yapıtların etrafında görünmez bir ulaşılmazlık halesi de oluşturuyor. Örneğin, klasikler denince aklına bir Türk yazar gelen okuyuculara rastlamak pek kolay değil. Edebiyat dünyasında, son dönemde görülen
klasiklerin yayını
konusundaki hem nicelik hem nitelik açısından hareketlilik, klasik kavramı çevresindeki belirsizliği bir kerteye kadar ortadan kaldıracak gibi görünüyor. Saygın yayınevleri yeni klasik dizileri başlatıyor. Yalnızca ‘klasik’
roman basarak yayın hayatını sürdüren yayınevleri kuruluyor. Yayın dünyasındaki bu hareketlilikten yola çıkarak klasiklere mercek tuttuk.
Klasikler üzerine düşünmenin, onlara yeni bir tanım getirmeye çalışmanın ‘klasikleşmiş’ bir tarafı olduğunu da hatırda tutmak gerekiyor. Zira, klasik sözcüğü çeşitli yerlerde çeşitli anlamlara geliyor. Buna rağmen, kültür piyasasının okura sunduğu klasik kavramının ve esnekleşen klasik tanımının (neo-klasik vs.) ötesinde, ortak bir klasik tanımında uzlaşılabilir. Örnekse, bu konuda yetkin bir makale de kaleme almış olan T.S. Eliot’ın klasiklerin özellikleri olarak sıraladığı, olgun bir dimağ, davranış olgunluğu, dilde olgunluk ve ortak üslupta kusursuzluk sayılabilir. Kuramsal bir ‘klasik’ çözümlemesi yapmanın yeri elbette burası değil. Fakat dosyamızda, klasiklerin farklı görünümlerinde yetkin isimlerin yorumlarına yer vermeyi uygun gördük. Rus klasiklerinden pek çok seçkin eseri, ustalıkla Türkçeye kazandıran Mehmet Özgül Rus klasiklerini, Alman edebiyatı konusundaki yetkinliğiyle bilinen Prof. Dr. Gürsel Aytaç da Batı klasiklerini değerlendirdi. Doç. Dr. Fatih Andı ise Türk klasiklerini ele aldı. Klasikleri yayımlama konusundaki tutumları hakkında da yayınevlerinin kapısını çaldık. Klasikler üzerine yazılanlar da, dosyamız da yepyeni bir konuyu ele almıyor. Yalnızca yayın dünyasındaki klasikler hareketliliğinin sebeplerini anlamaya çalıştık. Calvino’nun dediği gibi, zaten her klasik, okur için bir yeniden okuma’dır.
Klasikler niçin vazgeçilmez? hakkında daha fazla özet