Roma
Cumhuriyeti Antik Roma medeniyetinin cumhuriyet ile yönetildiği dönemdir. MÖ 509 yılı civarında monarşinin
kaldırılmasıyla
başlamıştır. Cumhuriyet dönemi 500 yıla yakın bir süre
devam etmiştir. Roma
Cumhuriyeti''nin tam olarak ne zaman Roma İmparatorluğu''na dönüştüğü yoruma göre değişir. Tarihçiler bu dönüşümün geçekleştiği dönemi belirleyen olaylar olarak Jül Sezar''ın MÖ 44''te daimi diktatör seçilmesini, Aktium Savaşı''nı (2 Eylül MÖ 31) ve Roma Senatosu''nun 27 Ocak MÖ 27''de Augustus''a olağandışı yetkiler vermesini gösterirler.
Ne var ki o dönemde Roma vatandaşları cumuriyetin kalktığının farkında değillerdi. Julio-Claudian hanedanına
mensup ilk imparatorlar
cumhuriyetin her ne kadar ellerindeki
olağandışı yetkilerin güvencesi altında olsa da hâlâ varolduğunu ve
günün birinde eski haline kavuşacağını savunuyorlardı. Roma MS 3. yüzyıla kadar ismen cumhuriyet olarak kaldı.Krallara karşı isyanın tarihi olarak MÖ 509 yılı kabul edilir. Bu
tartışmaya açık bir konudur. Ulusal gururdan kaynaklanan sebeplerle
Romalıları özgürlüklerini Atina''dan önce kazanmış gibi göstermek için
Romalı tarihçilerin cumhuriyetin tarihinde değişiklikler yapmış
olmaları mümkündür.
İlk konsüller kralın baş rahiplik dışındaki görevlerini devraldılar. Baş rahiplik görevi için Romalılar bir Rex sacrorum "kutsal işlerin kralı"nı seçiyorlardı. Rex sacrorum
Senato üyesi olamıyordu. Cumhuriyetin son günlerine kadar nüfuz sahibi
bir kimseyi "Rex" yani "Kral" olmayı istemekle suçlamak o kişinin
kariyeri açısından tehlikeli bir iddiaydı. (Jül Sezar''ın suikastçileri
monarşinin yeniden inşaasını engelledikleri iddiasındaydılar.)