Dalga-parçacık-ikiliği, fizikte elektromanyetik dalgaların aynı zamanda
parçacık özelliğine sahip oldukları ve parçacıkların da (mesela elektronların) aynı zamanda dalga özelliklerine sahip oldukları anlamına gelir. Başka bir deyişle,
ışık ve
madde aynı anda hem parçacık hem dalga özelliklerine sahiptirler; ne başlı başına bir dalga ne de başlı başına bir parçacıktırlar.
Klasik olarak madde ve parçaçık modelleri tahayyül edilebilen iki
farklı varoluş tarzıdır. Işığın ve maddenin küçük taneciklerden mi
oluştuğu, yoksa uzaya yayılmış bir dalga olarak mı görülmeleri
gerektiği sorularının kökeni çok eskiye dayanır. 19. yüzyılın sonunda,
kuantum kuramının gelişmesinden hemen önce J. C. Maxwell''in electromanyetik kuramı ışık
için çok sağlam bir dalga modeli sunuyordu. Aynı zamanda atomların
keşfi ile maddenin küçük taneciklerden oluştuğu fikri de netlik
kazanmıştı. Böylece ışık için dalga modelinin, madde için ise tanecik
modelinin geçerli olduğu düşünülüyordu.
Kuantum kuramının gelişmesiyle, hem ışığın foton denilen
taneciklerden oluştuğu hem de atomu oluşturan parçaçıkların aynı
zamanda dalga özelliklerinin olduğu keşfedildi. Böylece ne ışık için,
ne de madde için belli tek bir modelin geçerli olamayacağı görüldü. Her
ne kadar insan tahayyülünün dışında da olsa, madde ve ışığın hem
parçacık hem de dalga özelliklerinin bulunduğu sonucuna varıldı. Dalga
parçacık ikiliği, madde ve ışığın bu ikili doğasına verilen isimdir.
Gerçekte dalga ve tanecik modelleri birbirlerini dışlayan varlık
biçimleri olduğundan, bir nesnenin bir anda hem dalga hem de parçacık
olarak görünmesi mümkün değildir. Dalga parçacık ikiliğinden kasıt
madde veya ışığın belli koşullarda dalga, belli koşullarda ise parçacık
özellikleri göstermesidir. Dalga olarak mı yoksa parçacık olarak mı
görüneceği ise bizim onu nasıl gözlediğimize bağlıdır. Madde
parçacıkları, eğer konumunu ortaya çıkaran bir gözlem de bulunursak
parçacık gibi, momentumunu (hızını) ortaya çıkaran bir gözlem de
bulunursak dalga gibi görünmektedirler.
Maddenin bu ikili karakteri yalnızca atom seviyesindeki gözlemlerde (mikroevren de) ortaya çıkmaktadır.
Dalga parçacık ikiliği hakkında daha fazla düşünce (özet)