K›r›m-Kongo kanamal› atefli, Afrika,Asya, do¤u Avrupa ve orta do¤u ülkelerindegörülen öldürücü bir viral hastal›k. Bunyaviridae
ailesinden Nairovirustürü içinde yer alan virüsünyol açt›¤›bu hastal›k % 3-30 oran›nda ölümleneticeleniyor. Bu virüsler, zarfl› vetek iplikçikli RNA parçac›¤›ndan olufluyor.Nairovirus’lerin 34 türü bulunuyorve bunlar›n sadece 3’ü insanlardahastal›¤a yol aç›yor. Virüsler, duyarl›hücreler üzerindeki al›c›lara tutunuyorve hücre içerisine al›n›yorlar. Genetikyap›s›ndaki farkl›l›klara göre virüs8 alt gruba ayr›l›yor. Türkiye’de eldeedilen virüsler, Rus ve Balkan virüsgruplar›na %99 benzerlik gösteriyor.K›r›m-Kongo kanamal› ateflini insanlarakeneler tafl›yor. Hyalomma türündenkeneler, özellikle de H. marginatummarginatum, hastal›¤›n tafl›nmas›nda oldukça etkili. Dünya genelindehastal›¤›n görüldü¤ü bölgelerle bukene türünün yaflam alanlar›örtüflüyor. Virüs tafl›yan kenelerin ›s›rmas›sonucunda veya, hastal›¤a yakalanm›fl insanlarla temasa ba¤l› olarakhastal›k bulaflabiliyor. Bugüne kadar,virüsle temas eden veya tafl›yan hiçbirhayvanda hastal›k tespit edilebilmiflde¤il. Keneleri tafl›ma olas›l›¤› yüksekolan tavflan ve yaban domuzu say›s›n›nço¤almas›, o bölgede hastal›¤›n artmas›na yol açabiliyor. Son y›llarda, hastal›¤›uzak ülkelere tafl›yabilme özelli¤inesahip olan göçmen kufllar üzerindearaflt›rmalar yap›l›yor. K›r›m-Kongo kanamal›atefli virüsüne ek olarak Bunyaviridaeailesinden Rift Vadisi atefli vehanta virüsleri biyoterörizm ajanlar›aras›nda say›l›yor. Hastal›¤›n çok geniflbir co¤rafi alanda görülebilmesi, yüksekölüm riski ve virüsün biyoterorizmajan› olarak kullan›labilme özelli¤i nedeniylebu hastal›k oldukça önemli birsa¤l›k sorunu kabul ediliyor.‹lk olarak 12. yüzy›lda Tacikistan’dabelirtileri görülen bu hastal›¤›nklinik olarak tan›mlanmas› 2. dünyasavafl› s›ras›nda K›r›m’a giden 200 Rusaskerinde görüldükten sonra yap›lm›fl.Virüs, 1967 y›l›nda yenido¤an farelerdenelde edildi. Ülkemizde ilk olarak2002 y›l›nda görülen bu hastal›k500’den fazla kiflide tespit edildi vebunlar›n 26’s› kaybedildi. Bu vakalar›nneredeyse %90’›n›, aktif çal›flma yafl›ndaolan, kene ›s›r›¤›na maruz kalan, tar›m ve hayvanc›l›kla u¤raflan kiflileroluflturuyor. Hastal›ktan ikinci s›radaetkilenen grup ise sa¤l›k çal›flanlar›.Bu nedenle, K›r›m-Kongo kanamal›atefli olan hastalarla temas ederkenmutlaka eldiven, uzun önlük, maskeve gözlük kullan›lmas› öneriliyor. Hastal›¤›n hava yoluyla geçti¤ine ait henüzkesin bir kan›t bulunmuyor.Bu virüs sadece insanlarda hastal›-¤a yol aç›yor. Ba¤›fl›kl›k sistemi ve damarhücrelerine sald›ran virüsler, kendilerinekarfl› antikor salg›lanmas›n›engelliyor ve damar hücrelerinde hasarayol aç›yor. Virüsle temas eden herbefl kifliden birinde hastal›k görülüyor.Kenenin ›s›rmas› ile hastal›k geliflmesiaras›ndaki süre, yani “kuluçka” dönemi3-7 gün aras›nda. Kuluçka dönemindensonra, 41 °C’ye kadar yükselenani atefl, bafla¤r›s›, kas a¤r›lar›, bafldönmesi hastal›¤›n ilk belirtileri. Ateflortalama 4-5 gün sürüyor ve bu belirtilereek olarak ishal, bulant› ve kusmagörülüyor. Yüz, boyun ve gö¤üste k›-zar›kl›k, göz iltihaplar› da di¤er belirtileraras›nda say›l›yor. Genellikle 1-7gün süren bu dönemden kanamal› dönembafll›yor.
kanama, büyük ço¤unluklahastal›¤›n bafllamas›ndan sonraki5-7 gün içerisinde gelifliyor. Kanaman›n fliddetine göre ciltte küçük noktatarz›ndaki k›zar›kl›klar veya büyükmorluklar görülüyor. A¤›z içerisi, difletive dudak kanaman›n görüldü¤ü di-¤er yerler. Kanama en s›k olarak sindirimsistemi, cinsel organlar, idrar yollar›ve solunum yollar›nda oluyor. D›flk›-da, idrarda veya balgamda kan görülmesis›k karfl›lafl›lan bulgular aras›nda.Hastal›¤›n son dönemi, yani “konvelesan”dönem, hastal›¤›n görülmesinden10-20 gün sonra bafll›yor. Bu dönemdekalp ritminde de¤iflim, geçici saç dökülmesi,solunum güçlü¤ü, görmedegüçlük, iflitme ve haf›za kayb› görülebiliyor.K›r›m-Kongo kanamal› ateflinde enbelirginlaboratuar bulgusu, trombositsay›s›n›n düflmesi. P›ht›laflmay›sa¤layan trombositler önemli ölçüdeazal›yor ve kanamalara yol aç›yor. Beyazkan hücrelerinin say›s› azal›yorve AST, ALT gibi karaci¤er enzimleriyükseliyor. Bu kan de¤erlerinde normalegöre afl›r› sapmalar, hastal›¤›nkötü gidifline iflaret ediyor. E¤er hastal›k ölümle neticelenmezse, tam kansay›m› ve biyokimya testleri dahil olmaküzere tüm laboratuvar testleriyaklafl›k 5-9 günde normal s›n›rlaradönüyor.Hastal›¤›n erken teflhis ve tedavisi,özellikle yay›l›m›n önlenmesi için oldukçagerekli. Kene ›s›rma öyküsüolan veya hastal›¤›n s›k görüldü¤ü k›rsalbölgelerden gelen kiflilerde atefl vekas a¤r›lar› varsa K›r›m-Kongo kanamal›ateflinden flüpheleniliyor. Tabi,her kanamas› veya atefli olan kifliler buhastal›¤a yakalanm›fl anlam›na gelmiyor.Hastal›k k›sa seyirli oldu¤u içinbu tür flikayetlere uzun süredir sahipolan kiflilerde baflka hastal›klar› da aklagetirmek gerekiyor. Kanda düflüktrombosit ve akyuvar say›s›, yükselmiflK›r›m-KongoKanamal› AtefliB‹L‹M veTEKN‹K 78 Temmuz 2006karaci¤er enzim düzeyleri teflhisi destekleyenlaboratuvar bulgular› aras›nda.Virüse karfl› vücudun gelifltirdi¤iIgM ve IgG antikorlar› hastal›¤›n bafllamas›ndan 7 gün sonra ELISA ve IFAtestleriyle saptanabiliyor. Hastal›¤›n enkesin ve h›zl› teflhisi ise “ters transkriptaz-polimeraz zincir reaksiyonu”(RT-PCR) yöntemi ile mümkün oluyor.Bu yöntem son derece özgün, duyarl›ve h›zl› sonuç veriyor.K›r›m-Kongo kanamal› ateflindeesas olarak
destekleyici tedaviler uygulan›yor. Destekleyici tedavide, hastayatrombosit, taze donmufl plazma ve alyuvarsolüsyonlar› veriliyor. Bu tedavininsonuçlar› günde bir ya da iki keztam kan say›m› yap›larak takip ediliyor.Olas› kanama odaklar›n› gözlemalt›na almak, ülser hastalar›na anti-ülsertedavisine bafllamak ve kanamalar›n önlenmesi gibi koruyucu önlemlerinal›nmas› da gerekiyor. Kiflinin s›v›ve elektrolit dengesini gözetim alt›naalmak ve korumak destekleyici tedavinindi¤er hedeflerinden birisi. Etki mekanizmas›tam olarak bilinmese de, “ribavirin”,K›r›m-Kongo kanamal› ateflindehalen kullan›labilecek tek anti-viralilaç. Yeni ilaç adaylar›ndan ribamidinise ribavirinden 4,5-8 kat daha az etkili.Fareler üzerinde yap›lan araflt›rmalar,ribavirin tedavisinin ölüm oran›n›önemli ölçüde azaltt›¤› ve yaflam süresiniuzatt›¤›n› gösteriyor. ‹nsanlardabu ilac›n etkinli¤i tam olarak bilinmesede hastal›¤›n teflhisi kesin olarakkonulursa ilaca bafllanmas› gerekebiliyor.Hafif seyreden vakalarda ribavirinönerilmiyor. Ancak, a¤›r seyirli vakalardailaç tedavisinin derhal bafllat›lmas›ve 10 gün süresince devam edilmesiöneriliyor. Bu hastalarda henüz ribavirineba¤l› yan etki görülmüyor. ‹lac›ngebelerde kullan›m› ise sak›ncal›. Sony›llarda, vücutta interferon üretiminiartt›ran ve “MxA” olarak tan›mlananbir ilaç üzerinde çal›flmalar yap›l›yor.Bu ilac›n virüste RNA sentezini engelledi¤i belirtiliyor. K›r›m-Kongo kanamal›atefline karfl› gelifltirilmifl etkin birafl› henüz piyasada bulunmuyor. Hastal›¤›n yay›lmas›n›n önlenmesi ve erkenteflhis K›r›m-Kongo kanamal› atefliile mücadelenin temel unsurlar›n›oluflturuyor.