Prof.Dr. Toktamış Ateş tarafından kaleme alınan Siyasi Tarih kitabı İstanbul Bilgi Üniversitesi tarafından 456 sayfa olarak
yayınlanmıştır. Kitap Türk Siyasi Tarihi açısından önem taşıyan Osmanlı Devleti’nin kurulmasından günümüze kadar olan dönem içinde siyasi, sosyal, ekonomik, askeri konuları incelemiştir.
Siyasi Tarih kitabı Ateş’in ders verdiği üniversitelerde bir anlamda ders kitabı olarak da hazırlandığı için öğrencilerinin daha güzel anlayıp kavrayabilecekleri bir anlatım metodu seçmiştir. Zaman içinde gözden geçirilen ve yenilenen içeriği ile her bölüm başlamadan önce konuyu açıklayan kısa yazılar ve notlar ile okuyucunun o konu ile ilgili olarak gelecek bölümde ne bulacağını anlatan algısını yoğunlaştıran bir yöntem ile kaleme alınmıştır.
Kitap, Osmanlı Devleti’nin kurulmasından önceki dönemde Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu Devleti Dönemlerini tarih bilgisi olarak özetle değindikten sonra Osmanlı Beyliği’nin hızla büyümesinin ve batıya doğru genişlemesinin siyasi ve sosyal sebeplerini ortaya koyduktan sonra genişleme döneminde yapılan savaşlar, çevre ülkeler ile olan münasebetler, Osmanlı’nın idare anlayışı ayrıntılı olarak işlenmiştir. Yükselme devrinin sona ermesinin nedenlerini çok yönlü olarak inceleyen yazar çok çeşitli kaynaklardan faydalanarak değişik bir bakış açısı sunmaktadır.
Aynı dönemde Türkler'in üstünlüklerini kaybetmelerinin sebepleri ile Yeni Çağ ile Orta Çağ'ın mukayesesi ve Batı'nın yükselme sebepleri inceleyen yazar, Avrupa’nın üstünlüğü ile geçen 15 –19 yüzyıl arasında merkezi devlet yapılarının güçlenmesi, sömürge imparatorluklarının kurulması ve buna bağlı olarak yapılan savaşların hem Avrupa Devletleri açısından hem de Osmanlı Devleti açısından etkilerini kıyaslamıştır. ABD’nin bağımsızlık mücadelesi ve savaş sonrası bağımsızlığını elde eden ABD’nin Güçler ayrılığı prensibi"; halk egemenliğine dayanan yönetim şeklini ve yönetimde "laiklik" ilkesini benimsemeleri, 1789'da Fransızların devrimlerine insan hakları ile ilgili bir bildiri ve yazılı anayasa ile başlamaları için gerekli ortamı hazırlamıştır.
1789 Fransız İhtilali öncesi devletlerin genel durumu içerisinde Osmanlı Devleti’nin gerileme dönemine değinen Prof. Ateş iç isyanlar, savaşlar ve toprak kayıpları ile ağır anlaşma metinlerini imzalamak durumunda kalan devletin Avrupa karşısında kendini küçük görmeye başladığını belirtmektedir.
Bunda sonra batıyı yakalamak için askeri alandan başlayarak bir takım batılılaşma hareketlerinin olduğunu 1839 Tanzimat Fermanı, 1856 Islahat fermanı ile içeriye ve dışarıya batı yönünde ne kadar büyük adımlar atıldığı gösterilmiştir. 1876 yılında meşrutiyetin ilanı Osmanlı Devleti’nin yıkılış sürecine II. Abdülhamit dönemi ile ara vermiştir.
Birinci Dünya Harbi öncesi dönemde, Avrupa'da kendini belli eden emperyalizm; İngiltere, Fransa, Rusya, Almanya ve İtalya'da maddi ve manevi alanlarda da bu etkinliğini göstermiştir. Emperyalist düşünceye sahip olan bu ülkeler, devlet nüfuzunu arttırmak ve stratejik güven sağlamak amacından hareketle, Asya ve Afrika ülkelerine, Avrupa uygarlığının götürülmesini, kendileri için adeta bir görev telakki etmişlerdir. Birinci Dünya Savaşı Osmanlı Devleti’nin tarih sahnesinden silinmesine ve Kurtuluş Savaşı sonrasında emperyalist Batıya karşı mücadelesini kazanan Türkiye Cumhuriyeti’nin doğmasına neden olmuştur. Birinci Dünya Savaşı Rusya’da Bolşeviklerin iktidara gelmesi ile sosyalist bir yönetim tarzının uygulamaya geçmesine de vesile olmuştur.
Birinci Dünya Savaşı sonrasında galip devletlerin mağlupları yok kabul ederek bir barış ortamı olacağına inanmaları İkinci Dünya Savaşının ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Avrupa’nın ortasında etrafında yaşam alanı olarak gördüğü tüm ülkeleri işgal edebilecek kabiliyete ulaşan Almanya 20 yıl sonra siyasetin bir unsuru olan savaşı seçerek işgallere başlamıştır. İkinci Dünya savaşı sonrasında ABD İngiltere’nin dünya siyasetindeki boşalttığı egemen rolü devralarak oluşan Sovyet Rusya’nın karşısında nükleer gücü ile tüm Avrupa’yı koruyan bir rol üstlenmiştir.
Soğuk savaş dönemi iki kutuplu dünya üzerinde Türkiye’nin bu dönemde Nato üyeliği, füze krizi batının yanında yer almasına neden olmuştur. Ancak Kıbrıs meselesi patlak verdiğinde ABD’nin Johnson mektubu ve müdahale sonrası ambargo Türkiye’nin Geçmişte yaptığı hataların farkına varmasını sağlamıştır. AB tam üyelik başvurusu ve üyelik süreci içinde Türkiye’de meydana gelen değişimleri güncel bilgiler ve yorumlar ile bize sunan yazar okuyucuları sıkmadan tarih okumanın zevkini tattırmaktadır.
Prof.Dr. Toktamış Ateş, tarih dersinin amacının günümüzde yaşanmakta olan toplumsal olayların ve değişimlerin anlaşılabilmesinde çok önemli olduğunu vurgular ve toplumdaki değişimi gözleyebilmenin tek yolunun 'geçmişle doğru bir bağ kurmaktan geçtiğini açıklamaktadır. Toktamış Ateş' in yıllardır defalarca basılan bu eseri, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları'nın yeni baskısı için yazar tarafından gözden geçirilip.; metini destekleyen çerçeve yazılarla konular zenginleştirilmiştir. Ayrıca çeşitli görsel malzemeyle tarihsel olayların okurun, öğrencinin ufkunda bir anda 'canlanması' sağlanmıştır.
Ateş, akademik yaşama başladığı günden bugüne yaklaşık otuz beş yıldır verdiği siyasal tarih derslerinin niteliğini tanımlarken, bu derslerin farklı anlayışlara göre kimi zaman "diplomasi tarihi" kimi zaman "uluslararası ilişkiler" diye de adlandırıldığına, konuya ilişkin kimi yapıtların çağdaş anlamda diplomasinin başladığı 16. yüzyıldan başlayıp, günümüze dek uzanan bir çerçeveyi temel aldığına dikkat çekmektedir. Bu nedenle kimi yapıtların "siyasal tarih"e İngiliz Devrimi ile başladıklarını ancak bu konuda bazı çalışmaların başlangıç olarak Fransız Devrimi'ni seçtiklerini vurgulayan yazar, siyasal tarihe ilk adımların, Ortaçağ'ın çözülmesi ve aydınlanmayla atılmasının daha doğru bir yöntem olduğunu öne sürer.