Lev Nikolayeviç Gumilev (1912-1992) , ünlü Rus şair Nikolay Gumilev’in ve şaire Anna Ahmatova’nın oğludur , etnografyacı
, tarihçi ve felsefecidir. Asya’da birkaç bilimsel seferlerin mensubudur. Birkaç defa tutuklanmış, 2. Dünya savaşında savaşmış ve 1965’te “ Tarihsel coğrafi konusu” adlı bir eser yayınlamıştır.
Etnogenez tezinin babası olarak da tanınan Gumilev’in “ Bozkır Üçlemesi” adını verdiği seri , eski Türklerle ilgilenen hem akademik çevreyi hem de okur kesimini tatmin edecek bir nitelik ve sağlamlıktadır. Bazı Amerikalı ve Avrupalı tarihçiler, Batı Hunlarının, Atilla’nın torunlarının Doğulu Hunlar’la hiçbir ilişkisinin bulunmadığını , konuştukları dillerin dahi nasıl bir dil olduğunun bilinmediğini kaydederek, Türk Tarihinin yeknesak duvarlarında çatlaklıklar meydana getirme gayreti gütmektedirler. Gumilev ise kitabında tam aksini savunarak batılı Hunlar’ın Doğulu akrabalarının bir devamı, dillerinin ise Türkçe olduğunu bilimsel verilere dayanarak ispatlamaktadır.
Eser üç kitaptan oluşmaktadır. Birinci kitap toplam onbeş bölümden , ikinci kitap onbir bölümden oluşmak ta, üçüncü kitapta ise Asya ve Avrupa’daki Hunlar’ a Etno – Tarih açısından genel bir bakış sunmaktadır.
Kitapların içeriklerini inceleyecek olursak birinci kitabın bölümleri ve içerikleri aşağıdadır.
Bölüm 1 : Çağların Alacakaranlığında;
Bu bölümde bahsedilen konular Eski Çin ‘in yapısı , Hunlar’ın doğuşu , Doğu Bozkırlarının tabii yapısı , junglar ve Hyung-nular , Choular’ın zaferi ve sonuçları.
Bölüm 2 : Bozkırlara Sürülenler;
Bu bölümde ise Tarih öncesi Hunlar , Hunlar’ın teşekkülü , Sibirya’nın keşfi , Hyung-nular’ın kuzeye yönelişleri , Eski Hunlar’ın komşuları.
Bölüm 3 : “ Kum denizi “ sahillerinde :
Hunlar’ın Çin’e ilk saldırısı , Jung-Çin savaşı , Taş mezar kültürü , Hunlar’ın dili üzerine.
Bölüm 4 : Büyük Çin Seddi ;
Hun-Chao savaşı, Büyük seddin inşa edilişi, Hun – Ch savaşı, Ch’in Hükümdarlığının yıkılışı, Tarih yazımında eski Çin metodu.
Bölüm 5 : Islık Çalan Oklar
Yabgu Me-te ve Hun Devlet’inin doğuşu, ilk Hun – Han savaşı, Tibetli göçebe Ch’ianglar, Wu-Sunlar, Hun Devlet yapısı , Yabgu , önemli boylar , Memuri hiyerarşi, kanunlar, savaşlar, ordu, gelirler, Hun toplum yapısı.
Bölüm 6 : Halklar Üzerine Hakimiyet
Batı sınırı ,iç politika , serbest ticaret savaşı , doğu sınırı , kuzey sınırı , Hun devletinde sosyo ekonomik hayat ve Hunlar’ın dini.
Bölüm 7 : Ejderha’nın hamlesi
Çin – Hun savaşlarının yeniden başlaması , Hunlar’ın kayıpları , Çin ordusunun başarıları, Avrupa’nın keşfi , batı uçları , Wu-ti ve açmazları.
Bölüm 8 : Kanatlı atlar ;
Çin’in batıya yönelişi , Yabgu Wu-Shih-lü , davan’a ilk sefer ve savaşın getirdiği külfet.
Bölüm 9 : Ölüm Kalım Savaşı ;
Başarısız bir komplo , Li-Ling’in kayıtsız şartsız teslimiyeti , Hun veliahtlık sisteminde yenilik , Yen-Jan meydan savaşı , sınır dağları üzerindeki ay .
Bölüm 10 : Hun Devlet’inin zor günleri ;
Taht kavgası , çöküş öncesinde Hun toplumunun yapısı ve yaşama biçimleri , yaşlı Hunlar grubu , Öin ile savaş , Wu-Sunlar , Hunlar’ın hezimeti , Hunlar’da klik çatışmaları , kriz.
Bölüm 11 : Kardeş kardeşe ;
Chuan-Ch’ü Yen Chi’nin darbesi , iç savaş , Wu-Sun’un taksimi ve K’ang-chü ile savaş , Hunlar’ın Çin’e itaati , Hunlar Kuzey Asya’da , Talas Savaşı , ve Muahhar Ting – ling’ler.
Bölüm 12 : Geri gelen Özgrlük ;
Çağdaşlarının gözüyle Hun Siyaseti , Çin Himayesinde Hunlar , Wang Mang iktidarı ve Reformlar , Hunlar’ın Çin’den kopuşu , Noin – Ula , Hanedan değişimi , “ Kızılkaşlar” ın isyanı ve Wang mang’ın ölümü , Hun hanedanı’nın yeniden kuruluşu.
Bölüm 13 : Parçalanma ;
Hunlar’ın zaferleri , Hunlar’da iç savaş , Devletin taksimi , Hunlar’ın zayıflayışı , Batı ucundaki olaylar , Güney Hunlar’ının gelişmesi.
Bölüm 14 : Parçalanan Halka ;
Ölümle burun buruna , Kuzey Hunlar’ının inzihamı , Pan Ch’aonun zaferleri , Güney Hunlar’ındaki sarsıntı , Ch,ianglar ‘ın itaat altına alınışı , Kuzey Hunlar’ının yeniden doğuşu , Ch’iang isyanı ve Batı ucunun kaybı.
Bölüm 15 : Son Darbe ;
T’an Shih Huai , Hunlar’ın dört kolu , Hyung – nular ve Gunlar konuları işlenmiştir.
Eserin ikinci kitabı on bir bölümden oluşmaktadır. Bu kitaptaki bölümler ve içerikler anahatlarıyla aşağıda belirtilmiştir.
Bölüm 1 : Hazan yaprakları ;
Etnik temas meselesi , Doğulu Hunlar , Tibet eteklerinde , Siyenpiler , Yu-wen ,Tuan ,Kore , Fu-Yü , Pri – Amurye , Sibirya.
Bölüm 2 : Kıvılcım ;
Prenslerin savaşı , geleneklerin çatışması , Halkların savaşları , Kabileler savaşları , İmparatorlukların savaşları ve kaçınılmaz son.
Bölüm 3 : Ateş Çemberi ;
Hanedanların tükenişi , bozulan birlik , Aristokrasinin sonu , Demokrasinin sonu , kazanan kim , babalar ve oğulları.
Bölüm 4 : Yangın ;
Metafor’un anlamları , bir zamanlar öyleydi , Hortum fırtınası , Rüzgara karşı , tayfun , netice-i kelam ,
Bölüm 5 : Gerginlik ;
Geçmişin esintileri , ilkbahar yağmurları , Uragan , Açıkhava , Kasırga , İmparatorluğun yıkılışı ,
Bölüm 6 : Yağmurdan Kaçarken ;
Kim kime karşı , Tibetliler , Tankutlar’a karşı , Hunlar Tabgaçlar’a karşı , Tabgaçlar Mu-Junglar’a karşı , Mu-Junglar Tabgaçlar’a karşı , Çinliler ve Tibetliler , Batı nehirleri , son kıvılcımlar ve etnolojik açıdan bakınca .
Bölüm 7 : Alevin üç rengi ;
Sönme , Mu-Junglar’ın tükenişi , Güney Liang’ın sonu , sonraki chin’in sonu , mavi ve kırmızı , Batı Liang’ın sonu , Sarı ve Kırmızı , sarı ve Mavi , Batı Ch’in ‘in sonu , Hsia’nın sonu , Kuzey yen’in sonu.
Bölüm 8 : Kızıltı ;
Kualisyonların şekillenişi , Ho-hsi savaşı , Wu-t’u savaşı , batı ucu savaşı
Bölüm 9 : Sönen Ateş ;
Zafer meyveleri , Wei İmparatorluğu’nda derebeylik yapılanmaları , savaşçı duoizm , güneye sefer , bir diktatörün ölümü , Hunlar’ın mahvoluşu
Bölüm 10 : Arta Kalan Kor ;
Kral – Rahip , Moda düşkünü kraliçe , geçmişe ihanet , zafer ataleti , Kuzey – Güney çatışması
Bölüm 11 : Ve Arta kalan Kül
Kokuşan feodalizm , Himeraların deformasyonu , istenmeyen vatan kurtarıcısı , can çekişme , çağlar ve isyanlar “son yeni bir başlangıçtır “ konuları açıklanmıştır.
Eserin üçüncü kitap kısmı ise daha önce de bahsettiğimiz gibi Asya ve Avrupa’daki diğer Hunlar’a genel açıdan bakış , yaşayış biçimleri , sosyal ve ekonomik açıdan durumları hakkında yüzeysel bir bilgi verilmiştir.
SONUÇ
Lev Nikolayeviç Gumilev Orta Asya Hun ve Türk tarihi konusunda son dönem tarihçiler arasında bir üstad ve ekol kabul edilirse de bu konulardaki eserlerinin tamamında ileri sürdüğü görüşlerin tamamına katılmak mümkün değildir.
Yeterli yazılı tarihi kaynakları olmayan ve Çinli kronikçilerin garezkar bakış açılarının tesirinden kurtulamayan bir tarihçilikte bazı yanılgıların , yanlış yönlendirme veya yönlendirilmelerin olmaması kaçınılmazdır.
Bununla birlikte Türk tarihini milad öncesinden alarak 10. yüzyıla kadar derli toplu bir şekilde sunma bakımından , yazarın diğer kitaplarıyla da bütünleştirildiğinde Orta Asya Türk Tarihi hakkında genel ve belli bir noktaya kadar detaylı bilgiler edinilebilmektedir.